مولوی
هجده بیت آغازین مثنوی معنوی با موضوع جدایی انسان از اصل خویش، اشتیاق بازگشت و راز عشق عرفانی
بشنو این نی چون شکایت می‌کند
از جدایی‌ها حکایت می‌کند
شکایت و گلۀ انسان از جدایی از خداوند
به سخن نی گوش کن که چگونه از درد جدایی شکایت می‌کند و داستان جدایی‌ها را بازمی‌گوید.
کز نیستان تا مرا ببریده‌اند
در نفیرم مرد و زن نالیده‌اند
دردمندی همۀ انسان‌ها به سبب جدایی از عالم معنا
از زمانی که مرا از عالم معنا جدا کرده‌اند، همۀ انسان‌ها با فریاد و نالۀ من نالیده‌اند.
سینه خواهم شرحه شرحه از فراق
تا بگویم شرح درد اشتیاق
فقط انسانِ دردکشیده سخن انسانِ مشتاق را درک می‌کند
شنونده‌ای می‌خواهم که از درد جدایی، سینه‌اش پاره‌پاره شده باشد تا درد اشتیاق خود را برایش بازگو کنم.
هر کسی کاو دور ماند از اصل خویش
باز جوید روزگار وصل خویش
بازگشت همۀ انسان‌ها به اصل و ریشۀ خود
هر کس از اصل و ریشۀ خود دور شود، سرانجام دوباره روزگار پیوند با اصل خویش را می‌جوید.
من به هر جمعیتی نالان شدم
جفت بدحالان و خوش‌حالان شدم
همگانی‌بودن عشق و همراهی مولانا با همۀ طبقات فکری جامعه
برای بیان درد جدایی، در هر جمعی نالیدم و با همۀ مردم، چه غمگین و چه شاد، همراه شدم.
هر کسی از ظن خود شد یار من
از درون من نجست اسرار من
تفاوت نگرش انسان‌ها و برداشت سطحی آنان از اسرار عشق
هر کس بر پایۀ گمان خود با من همراه شد، اما حقیقت درون و رازهای مرا درنیافت.
سر من از نالۀ من دور نیست
لیک چشم و گوش را آن نور نیست
ناتوانی حواس ظاهری از شناخت حقیقت خداوندی
رازهای من در همین ناله‌ها نهفته است، اما چشم و گوش ظاهری توان درک آن را ندارد.
تن ز جان و جان ز تن مستور نیست
لیک کس را دید جان دستور نیست
ناتوانی انسان از درک روح و حقایق عرفانی با حواس ظاهری
تن و جان از یکدیگر آگاه‌اند و پوشیده نیستند، اما هیچ‌کس اجازۀ دیدن جان را ندارد.
آتش است این بانگ نای و نیست باد
هر که این آتش ندارد، نیست باد
زندگی بدون عشق مباد
این صدای نی، آتش سوزان عشق است نه دمیدن هوا؛ هر کس آتش عشق در وجودش نیست، نابود شود.
آتش عشق است کاندر نی فتاد
جوشش عشق است کاندر می فتاد
عشق عامل جوشش، حرکت و دگرگونی است
نغمۀ نی از آتش عشق است و شراب نیز به سبب عشق به جوش می‌آید.
نی حریف هر که از یاری برید
پرده‌هایش پرده‌های ما درید
نی رازهای عشق را آشکار می‌کند
نی همدم هر جداافتاده‌ای است و نغمه‌های آن، حجاب‌های پیش چشم ما را کنار زده است.
همچو نی زهری و تریاقی که دید؟
همچو نی دمساز و مشتاقی که دید؟
اثر متضاد عشق بر انسان‌ها متناسب با ظرفیت آنان
چه کسی مانند نی چیزی دیده است که هم زهر و هم پادزهر و هم همدم و هم مشتاق باشد؟
نی حدیث راه پرخون می‌کند
قصه‌های عشق مجنون می‌کند
دشواری‌های راه عشق و ناکامی عاشقان
نی از راه دشوار عشق سخن می‌گوید و داستان عشق مجنون را بازمی‌گوید.
محرم این هوش جز بی‌هوش نیست
مر زبان را مشتری جز گوش نیست
فقط عاشق، راز عشق را درک می‌کند
فقط عاشقی که عقل ظاهری را کنار گذاشته، محرم راز عشق است؛ همان‌گونه که تنها گوش، شنوندۀ زبان است.
در غم ما روزها بی‌گاه شد
روزها با سوزها همراه شد
سوز و گداز و اندوه همیشگی عاشقان واقعی
روزگار عاشقان با غم عشق سپری و همراه با سوز و گداز دل شد.
روزها گر رفت، گو رو، باک نیست
تو بمان، ای آن که چون تو پاک نیست
پابرجایی عاشقانه و نیاز همیشگی انسان به معشوق
اگر روزها و عمر گذشت، بگو بگذرد؛ ای عشق، تو بمان که جز تو چیزی پاک و کامل نیست.
هر که جز ماهی، ز آبش سیر شد
هر که بی‌روزی است، روزش دیر شد
پایان‌ناپذیری اشتیاق عاشق حقیقی و تباهی زندگی بدون عشق
جز عاشق حقیقی، هر کس از دریای عشق بهره ببرد سیر می‌شود؛ هر کس از عشق بی‌بهره باشد، روزگارش تباه می‌شود.
درنیابد حال پخته هیچ خام
پس سخن کوتاه باید، والسلام
فقط عاشقان واقعی می‌توانند سخن عشق را درک کنند
انسان بی‌تجربه حال عارفِ واصل را درنمی‌یابد؛ پس باید سخن را کوتاه کرد و سکوت نمود.
هجده بیت آغازین مثنوی معنوی با لحن تعلیمی و محتوای عرفانی؛ شرح جدایی انسان از اصل خویش و اشتیاق بازگشت.
مراعات‌نظیر و تناسب فقط در قلمرو ادبی آمده‌اند و در devices خط‌کشی نشده‌اند؛ دو سوی تضاد نیز جداگانه مشخص شده‌اند.
مرورِ این درس تمام شد؟
تیکِ مرور فقط در همین مرورگر می‌ماند و پیشرفتت را در صفحهٔ شب امتحان نشان می‌دهد.
شرحِ کامل و قلمروها در درسنامهٔ همین درس.